Bašča Šahzade u Mahanu, čudo perzijske bašče usred suhe oblasti

Bašča Šahzade Mahan, čudo iranske bašče u sušnoj regiji

Iranska bašča je upisana na UNESCO-vu listu svjetske baštine. Jedna od jedinstvenih osobina iranske bašče je stvaranje zelenog okruženja usred pretežno sušnih i bezvodnih područja. Tako ove bašče, pored svojih estetskih vrijednosti, posjeduju precizan i efikasan sistem za distribuciju i protok vode. Ove karakteristike posebno su vidljive u Bašči Šahzade Mahan, jednoj od iranskih bašča upisanih na listu svjetske baštine UNESCO-a.

Istorija i osobine Bašče Šahzade Stvaranje ove predivne bašče pripisuje se kasnom periodu Kadžarskog dinastije (kraj 19. vijeka). Osoba po imenu Muhamed Hasan-kan, tadašnji vladar Kermana, naredila je izgradnju bašče. Njegova namjera bila je stvoriti ugodnu i pitomu zonu u toplom i suvom pustinjskom kraju Kermana, ali nije doživio da vidi rezultate svog rada. Nakon njegove smrti, Abdolhamid Mirza Naser-ol-doleh, unuk šaha Naser-edin Šaha Kadžara (vladao 1831–1896), preuzeo je vlast u Kermanu i nastavio radove na bašči. On je 11 godina posvetio izgradnji, ali, poput Muhameda Hasana-kana, nije dočekao da vidi plodove svog truda. Nakon njegove smrti, radovi su obustavljeni, ali su ljudi bašču u sjećanje na Abdolhamida, kadžarskog princa, nazvali „Šahzade“. Još uvijek se mogu vidjeti polu-završeni ukrasi na zidovima bašče. Završetak izgradnje navodi se kao 1897. godina (1276. po iranskom kalendaru).

Bašča Šahzade Mahan Površina bašče Šahzade iznosi pet hektara; dužina je 407 metara, a širina 122 metra. Bašča se sastoji od istočnog i zapadnog dijela. Nalazi se na nadmorskoj visini od 2020 metara. Kao i većina iranskih bašča, i ovdje se nalazi dvorište s pravougaonom fontanom. Struktura bašče ima blagi nagib koji omogućava protok vode kroz kanale. Cirkulacija vode u bašči, pored navodnjavanja drveća i estetskog efekta, doprinosila je i hlađenju prostora. Bašča ima glavni ulaz s prostorom za primanje gostiju. Na udaljenosti od 235 metara od ulaza nalazi se zgrada površine 487 m², koja je nekada služila za stanovanje i prijem gostiju, a danas je pretvorena u tradicionalni restoran.

U cijeloj bašči rastu borovi, čempresi i platani, a posađene su i voćke. Voćnjaci se nalaze iza glavne zgrade, čime je taj dio bašče zaštićen i privatniji. Tu je izgrađena i kupka, a pored nje zgrada za čuvare. Bašča je pretežno građena od opeke prekrivene slojem glinenog maltera. Na različitim mjestima, posebno na ulazu, vidi se keramička dekoracija.

Navodnjavanje ovako velike bašče u pustinjskom području, gdje je voda najrjeđi i najdragocjeniji resurs, bio je veliki izazov. Za snabdijevanje bašče vodom korišćen je kanal Tigran, koji dovodi vodu sa planinskih područja Joupar južno od Kermana. Voda je kristalno čista i čak u ljetnim mjesecima prijatno hladna. Inženjeri su projektovali bašču tako da voda ulazi i prolazi kroz kaskadni sistem vodopada, povezanih u stepene, te na kraju izlazi iz bašče.

Lokacija Bašče Šahzade Mahan Bašča se nalazi šest kilometara od grada Mahana i 35 kilometara od Kermana, u pustinjskom području. Zbog toga je često nazivana „Raj u srcu pustinje“.

Nacionalno i svjetsko priznanje Bašče Šahzade Mahan Bašča Šahzade upisana je na listu iranske nacionalne baštine 1974. godine (1353. po iranskom kalendaru). Na svjetskoj listi UNESCO-a nalazi se od 2011. godine, kada je zajedno s osam drugih bašča upisana kao Iranska bašča.