Dvojni kanati Brovat, najistaknutiji kanati u području Bama

U iskopavanju kanata postoje tri osnovna elementa: nagib terena, količina dotoka vode i vrsta tla. Svaki od ovih elemenata pojedinačno zahtijeva posebno znanje, a činjenica da su ljudi do tog znanja dolazili prije stotina godina pokazuje nivo naučnog napretka stanovnika Irana. Tehnologija gradnje kanata korištena je širom toplih i suhih krajeva Irana. Neki stručnjaci procjenjuju da broj iskopanih kanata u Iranu prelazi 30 hiljada. Zbog tog velikog rasprostranjenja, znanje o gradnji kanata i sve što je vezano za njih treba smatrati veoma raširenim, a nivo naučnih dostignuća stare iranske arhitekture veoma visokim. Proučavanje svakog od kanata u Iranu to i potvrđuje. Dva kanata „Akbarabad“ i „Kasemabad“, poznata i kao „Dvojni kanati Brovat“, potpuni su primjer iranskih kanata u kojima se jasno vidi umijeće i vještina njihovih graditelja.

Geografija i nastanak Dvojnih kanata Brovat

Ime grada Bam poznato je po Argu Bam, najvećem gradu od ćerpiča na svijetu. Grad se nalazi u Bamkoj dolini, oazi u pustinji sa prosječnom godišnjom količinom padavina od 60 mm. U ovom području nema stalnih površinskih vodotoka, ali se u kišnim sezonama pojavljuju bujični tokovi, čiji tragovi ostaju vidljivi u Bamkoj ravnici. Suhoća regije natjerala je stanovnike da koriste tehnologiju kanata za prenošenje vodenih resursa i iskopaju stotine kanata. Dvojni kanati Brovat također se nalaze u okrugu Bam, u provinciji Kerman. Ovaj grad se nalazi dva kilometra istočno od Bama i 199 kilometara jugoistočno od Kermana.

Dva planinska lanca, jedan na sjeveru a drugi na jugu, okružuju ovo područje. Podzemne vode hrane se s planina Jebal Barez na jugu, dok sjeverne planine djeluju kao prirodna barijera koja sprječava oticanje podzemnih voda. Tako se voda raspoređuje kroz četiri velika rasjeda u regiji, koji su glavni izvori kanata. Ljudi su još u antičko doba znali za tu činjenicu, pa su iskopali brojne kanate. Zbog toga neki stručnjaci smatraju da je Bam jedna od najgušće iskopanih kanatskih regija u Iranu.

Historija i osobine Dvojnih kanata Brovat

Od ukupno 375 kanatskih sistema u ovom području, 118 se nalazi u zoni Bam–Brovat. Mreža kanata proteže se od zapada prema istoku, duž bujičnih tokova. Mnogi od njih, poput Dvojnih kanata Brovat, i danas snabdijevaju stanovništvo vodom i održavaju naslijeđe staro više od dvije hiljade godina.

Protok vode u kanatu Akbarabad iznosi oko 8 litara u sekundi, a u Kasemabadu oko 139 litara u sekundi, što ih svrstava među najbogatije kanate u regiji. Dužina kanata Akbarabad je 1100 metara, sa 35 vertikalnih okana. Glavno okno (tzv. „majčinski bunar“) duboko je 7 metara, a udaljenost do mjesta gdje voda izbija na površinu iznosi 200 metara. Ovaj kanat navodnjava 16 hektara zemljišta.

U Kasemabadu majčinski bunar je dubok 44 metra, a od izvora do izlaza voda putuje 300 metara. Voda iz ovog kanata navodnjava oko 100 hektara oranica i voćnjaka. Uprkos brojnim rasjedima i jakim zemljotresima (poput onog u Bamu 2003. godine), struktura kanata ostala je očuvana. Njihova starost procjenjuje se na između 2000 i 2500 godina.

Upis Dvojnih kanata Brovat na UNESCO listu

Godine 2016. (1395. hidžretske) 11 iranskih kanata, starosti između 200 i 2500 godina i s različitim tehničkim rješenjima, uvršteno je na listu svjetske baštine UNESCO-a. Među njima su i kanati Akbarabad i Kasemabad. Njihova jedinstvena dvostruka struktura bila je jedan od glavnih razloga za upis. Kanat Akbarabad je prethodno već bio upisan u nacionalni registar 2014. godine (1393. hidžretske).