کتاب «مردم سالاری دینی» نوشتهی «دکتر محمدباقر خرمشاد»، شامل هفت مقاله است:
1. مردمسالاری دینی و تئوکراسی
2. جایگاه رهبری در مردمسالاری دینی و مقایسه آن با مردمسالاری غربی
3. مردمسالاری دینی و منتقدان آن
4. مردمسالاری دینی و منشا حاکمیت ملی
5. مردمسالاری دینی و سکولاریسم
6. نگاهی به مردمسالاری دینی از دیدگاه نقد مردمسالاری لیبرالی
7. ویژگی‌های مردمسالاری دینی
یکی از محورهای اساسی افتراق نظام مردمسالاری دینی از نظام‌های دموکراتیک غربی مقوله‌ی رهبری است و چون رهبری دینی (ولایت فقیه) رکن اساسی نظام مردمسالاری دینی را تشکیل می‌دهد اکثر انتقادات، شبهات و حملات متوجه جایگاه رهبری در چنین نظامی است. خرمشاد در مقاله «جایگاه رهبری در مردمسالاری دینی و مقایسه آن با مردمسالاری غربی» بر برتری شیوه کاندیدایی نبودن رهبری در جمهوری اسلامی ایران و استفاده از مجمعی از خبرگان و کارشناسان برای شناخت و تعیین فرد واجد شرایط رهبری، بر روش‌های انتخاب بالاترین مقام حکومتی در دموکراسیهای غربی دارد و سعی می‌کند با استدلال این برتری را ثابت کند.
همایش مردمسالاری دینی
آنطور که در سایت رسمی همایش مردمسالاری آمده است تاکنون چهار دوره از این همایش برگزار شده است. هدف کلی از برگزاری این همایش طرح نظریه مردمسالاری دینی به مثابه الگوی نوین و مطلوب نظام سیاسی در جهان اسلام؛ بررسی چالش‌ها و خلأهای نظری و عملی موجود در نظریه‌پردازی مردمسالاری دینی؛ غنی‌سازی مطالعات در حوزه اندیشه سیاسی اسلام با هدف گفتمان‌سازی برای نظریه مردمسالاری دینی؛ مطالعه تطبیقی مردمسالاری دینی با دیگر مدل‌های دموکراسی در جهان و نقد نظری و عملی آنها؛ آینده‌پژوهی نظام مردم‌سالار دینی در جهان اسلام با توجه به مذاهب گوناگون اسلامی و تحولات جهان اسلام و مطالعه الگوهای عملی نظام مردم‌سالار دینی در جهان اسلام و آسیب‌شناسی تجربه عملی الگو و نظام مردمسالاری دینی در ایران و ارائه راهکارهای عملی برطرف کردن آنها در جهان اسلام است. «گفتار و گفت‌گو در مردمسالاری دینی» عنوان اولین دوره این همایش بود که سال 1382 در دانشگاه علامهطباطبایی برگزار شد. دبیر عملی این همایش دکتر محمدباقر خرمشاد بود که نتایج همایش در قالب چهار کتاب مجموعه مقالات منتشر شد که یکی از آنها، همین کتاب «مردمسالاری دینی» است.
مفروضات مردمسالاری دینی
دکتر محمدباقر خرمشاد معتقد است صرف به‌کار بردن «مردمسالاری دینی» دو موضع را مفروض می‌گیرد: 1. مردمسالاری، قابل قبول و مفید است 2. دین، قابل قبول و مفید است؛ یعنی هم از مردمسالاری گریزی نیست و هم دین از ضرورت‌های زندگی فردی و اجتماعی انسان امروز است. خرمشاد مردمسالاری دینی را یک امر عام نمی‌داند و آن را برای جامعه ایران پیشنهاد می‌کند. او معتقد است دین در جوامع ایران به گونه‌ای است که نمی‌شود آن را از حوزه عمومی زندگی مردم بیرون کرد. شاهد مثال آن هم تلاش‌های رضاشاه و محمدرضاشاه بود که کاملا بینتیجه ماند. در نهایت دین منشأ حرکت عمومی و گسترده‌ای می‌شود که انقلابی به عظمت و بزرگی انقلاب اسلامی را می‌آفریند.
به گفتهی دکتر خرمشاد، نظریات دینی بدون لحاظ کردن مردمسالاری، توان ادامه راه را نخواهد داشت و مردمسالاری هم بدون در نظر گرفتن مؤلفه‌های دینی امکان تداوم حیات در ایران را نخواهد داشت. چراکه اسلام، ذاتاً اجتماعی است و برخلاف مسیحیت که فردی کردن دین را در رابطه بین انسان و خدا توصیه می کند، اسلام عکس آن را سفارش می‌کند. استدلال خرمشاد این است که این فرضیه که دموکراسی لیبرال در قلمروی جغرافیایی مسیحی زمانی محقق شد که دین از حوزه زندگی بیرون رانده شد و ما در ایران هم چارهای جز به حاشیه راندن دین برای رسیدن به دموکراسی نداریم، از اساس غلط است و ناشی از نشناختن جامعه و مردم ایران است.
مردمسالاری دینی از نگاه خرمشاد
یونسکو سال ۱۹۹۵ کتابی تحت عنوان «دموکراسی چیست» منتشر کرده است که در آن وجود دموکراسی مستلزم دو اصل کلی شامل «نظارت همگانی بر تصمیم‌گیری جمعی» و «داشتن حق برابر برای اعمال این نظارت» بیان شده است. خرمشاد با استناد به این تعریف مردمسالاری دینی را مکانیسمی می‌داند که مردم در انتخاب و برگزیدن رهبران سیاسی دخالت و بر کار آنها نظارت داشته باشند. نظارت هم از طریق پارلمان یا بعضی از نهادهای مدنی و خصوصاً با مدت‌دار بودن مناصب سیاسی صورت می‌گیرد. در این مکانیسم اگر کسی درست عمل نکرد، بار دوم انتخاب نمی‌شود. وقتی دکتر خرمشاد می‌گوید «مردمسالاری دینی» چنین مکانیسمی را در جامعه دینی و در چهارچوب دین، تصور می‌کند. معتقد است ذاتا ملاکهای انتخاب در یک جامعه غیردینی با جوامع دینی متفاوت است.