Karavansaraj Kelaje Sangi i njegove neotkrivene tajne

Karavansaraj Kela-ye Sangi i njegove tajne

„Karavansaraj Kela-ye Sangi“, koji se ponekad naziva i samo „Kela-ye Sangi“, jedan je od 54 iranska karavansaraja upisana 2023. godine na UNESCO-vu listu svjetske baštine. Ovaj karavansaraj postao je poznat po svojim zagonetnim tajnama, prije svega po skeletima otkrivenim u njegovoj unutrašnjosti.

Gdje se nalazi karavansaraj Kela-ye Sangi?

Smješten je u središnjem dijelu Irana, na jugozapadu provincije Teheran, u okrugu Robat Karim, unutar područja grada Parand. Lokacija je vrlo pristupačna, jer se nalazi u blizini raskrsnice starog puta Save i autoputa Teheran–Save.

Historija i osobenosti karavansaraja

Iako neki izvori starost ovog karavansaraja, zbog posebnog oblika centralne građevine, procjenjuju na oko 1500 godina, većina stručnjaka smatra da je osnovan u doba dinastije Buje (945–1052). Postoje dokazi da je gradnja trajala više od dva stoljeća.

Za razliku od većine građevina u središnjem Iranu, koje su uglavnom pravljene od ćerpiča, ovaj karavansaraj je građen od kamena. To je izgradnju učinilo skupljom i težom, ali je povećalo njegovu stratešku važnost. Čvrsta kamena konstrukcija ukazuje na stalnu prijetnju napada u tom području. Upravo zbog svoje masivne i utvrđene strukture, nazvan je i „tvrđava“. Neko vrijeme je služio i kao vojni centar, a prema mišljenju nekih stručnjaka, čak i kao rezidencija lokalnih vladara. Također, zbog plodnih polja u okolini, koristio se i kao centar nadzora nad poljoprivrednim imanjima.

Arhitektura i tajne karavansaraja

Poput mnogih iranskih karavansaraja, i ovaj ima četveroejvanski plan, s velikim dvorištem u sredini. Oko dvorišta su jednostavne sobe, čija vrata gledaju prema unutra. Na zidovima su izgrađene polukružne kule, a u četiri ugla okrugle kule, koje su služile kao osmatračnice i stražarska mjesta. Na njihovim vrhovima paljene su vatre da bi karavani mogli lakše pronaći put noću. Osim obrambene, kule su imale i konstruktivnu ulogu – pridržavale su masivne kamene zidove. U uglovima zgrade nalazile su se i kvadratne prostorije sa svodovima.

Jedna od posebnih zanimljivosti ovog karavansaraja jeste bunar koji, uprkos maloj dubini, daje obilje vode tokom cijele godine. U okolini se, čak i kopanjem dubokih bunara od preko 100 metara, teško dolazi do vode.

Najveća tajna ipak leži u otkriću 23 skeleta. Prema procjenama stručnjaka, grobovi potiču iz doba Seldžuka, oko prije 650 godina. Prvi pronađeni skelet pripadao je muškarcu srednjih godina, položenom na leđa, s očitim tragovima nasilne smrti – lubanja i lice bili su smrskani. Njegovo tijelo bilo je prekriveno pepelom, što je dovelo do očuvanosti poput fosila – čak su i kosa i meka tkiva bili prepoznatljivi. Način sahrane bio je nepravilan, tijela su bila brzo zakopana, a u nekim grobovima više njih nabačeno je jedno na drugo. Iako je islam tada već bio široko rasprostranjen, tijela su sahranjena bez ćefina, u običnoj odjeći.

Tokom iskopavanja otkriveni su i kameni kuglasti predmeti, slični onima koje su Mongoli koristili u ratovima kao magijske predmete za „razbijanje čarolija“. Ovi nalazi podržavaju teoriju da su stanovnici karavansaraja pobijeni tokom mongolske invazije Irana (1219. godine), iako to još uvijek nije naučno potvrđeno.

Nacionalna i svjetska registracija

Karavansaraj Kela-ye Sangi uvršten je na listu nacionalnih spomenika Irana 2003. godine, a 2023. godine i na UNESCO-vu listu svjetske baštine.