«اسلام و تعلیم و تربیت» نوشته ابراهیم امینى است. نویسنده در این اثر به بررسی نگرش‌هاى تربیتى اسلام با رویکرد اخلاقى، انسان‌شناختى، بهداشتى و روان‌شناختى، پرداخته است. مخاطب با مطالعه کتاب اسلام و تعلیم و تربیت از نگاه اسلام با تعریف، موضوع، مبانى، اصول، اهداف، مراحل، عوامل و روش‌هاى تربیت اسلامى آشنا می‌شود. در بخش‌هایی از کتاب به دیدگاه‌هاى برخى دانشمندان غیرمسلمان هم اشاره شده است. نویسنده برای تعریف بهتر تربیت، نخست نقش مربى را در تربیت بررسى مى‌کند و یادآور مى‌شود که در آیات و روایات واژه تربیت کم بهکار رفته و بیشتر تزکیه و تأدیب به کار رفته است.
اصلاح خود و جامعه
تعریف تعلیم و تربیت، انسان و جنبه‌هاى تربیتى او، وراثت و تربیت، مسئولان تربیت و مسئولیت سنگین آنها، از سرفصلهای مهم این کتاب است. نویسنده، تربیت را مسئولیتى همگانى می‌داند و معتقد است اگر همه در این‌باره احساس مسئولیت و انجام وظیفه کنند زمینه تربیت درست افراد فراهم مى‌شود. او در ادامه مسئولیت تربیتى خانواده، مدرسه، صداوسیما، دانشمندان دین، نویسندگان و حکومت اسلامى را شرح مى‌دهد و از عوامل مؤثر در تربیت و ضرورت هماهنگى بین آنها یاد مى‌کند. معتقد است: تعلیم و تربیت در اسلام از جایگاه بسیار مهمی برخوردار است و پیامبر گرامی اسلام در یکی از سخنان خود، هدف از بعثت خویش را کامل کردن مکارم اخلاقی بیان فرموده¬اند. این کتاب که به قلم یکی از دانشمندان برجسته مسلمان است، اصول اخلاقی و تربیتی اسلام را با استناد به آیات قرآن کریم و احادیث معصومین بیان می‌کند تا با عمل به آنها خود و جامعه اصلاح شود.
مراحل تربیت
ابراهیم امینی در کتاب اسلام و تعلیم و تربیت، از سه مرحله برای تربیت یاد می‌کند. 1. مرحله اول تربیت (پیش از ولادت): معتقد است نقش تربیتى پدر و مادر پیش از زادن فرزند آغاز مى‌شود. امینی در شرح این سخن، از انتخاب همسر و نقش او در سعادت، سلامت و تربیت کودک مى‌گوید. به دوران باردارى مى‌پردازد و از موضوعات بهداشتى زیر یاد مى‌کند: آغاز باردارى، حساسیت زمان باردارى و تغذیه مادر، دیدگاه اسلام در تغذیه زن باردار، تأثیر غذاى مادر در اخلاق بچه، نقش هواى سالم و استراحت در سلامت و رشد جنین و زایمان مباحث مطرح شده در این بخش است. 2. مرحله دوم تربیت (دو سال نخستین زندگى): نویسنده در این مرحله نقش تغذیه در تربیت را برجسته می‌کند و به نکاتی از قبیل: نقش شیر مادر در تربیت، اسلام و شیر مادر، اسلام و تأثیر شیر بر فرزند، تأثیر غذا بر شیر، برنامه شیردهى، اگر شیر به اندازه نباشد، از شیر گرفتن کودک و... اشاره می‌کند. 3. مرحلۀ سوم تربیت (پس از دو سالگى): امینی در این بخش تربیت کودک را به دو بخشِ تربیت جسمى و تربیت نفسانى تقسیم می‌کند و نقش حساس خانواده و متربی در این مرحله را شرح می‌دهد.
لزوم شناخت متربى
لزوم شناخت متربى، از بخش‌ها مهم کتاب اسلام و تعلیم و تربیت است. نویسنده به تفاوت سنى، روانى و نفسانى مربى با متربى اشاره دارد و یادآور مى‌شود که این ناهماهنگى از موانع بزرگ تربیت است. لذا مربى باید بکوشد تا آنجا که بتوان در مقام تربیت کودک، کودکى کند چنانکه پیامبر اکرم(ص) در رفتار با کودکان چنان مى‌کردند. دیگر لازمۀ تربیت انسان وجود تفاهم میان مربى و متربى است که آن را شرح مى‌دهد و پس از اشاره به نقش ایمان در تربیت از نقش عقل در تربیت مى‌گوید و به موقعیت عقل در تعدیل غرایز اشاره دارد و آثار و نشانه‌‌هاى فرد عاقل را از زبان روایات بازگو مى‌کند. نویسنده در ادامه دشمنان عقل را یادآور مى‌شود و راه‌هاى پرورش عقل را از دید قرآن و حدیث که عبارتند از: به کار گرفتن عقل، تفکر، عاقبت‌اندیشى، مشورت، پذیرش حق، معاشرت با عاقلان و کنجکاوى را بررسی می‌کند. بلوغ جنسی از دیگر موضوعات مهم این کتاب است. امینی در این بخش به تفاوت بلوغ در دختران و پسران مى‌پردازد و از کنجکاوى جنسى تازه‌بالغان و راه درست پاسخ به آنها مى‌گوید و به انحراف اخلاقى- روانى چشم‌چرانى و زیان‌هاى آن براى فرد اشاره دارد. او مسئولیت پدر و مادر در راهنمایى فرزندان براى پرهیز از این مسائل را مهم می‌داند. در ادامه نقش حجاب را در مصونیت از انحراف‌هاى جنسى مى‌آورد و به ازدواج و نقش آن در تربیت جنسى مى‌پردازد و موانع ازدواج و راه‌حل هاى آن را شرح می‌دهد.
روش تکریم
کتاب در پایان روش تکریم را به عنوان یک راهکار؛ پیش پای خانوادهها می‌گذارد. وسایل تکریم کودک، شرایط تکریم کودک؛ روش عفو و موارد استفاده از آن؛ روش احسان در برابر بدرفتارى؛ نقش محبت در تربیت، تأثیر محبت در کودک، لزوم اظهار محبت، پرهیز از وجه المعامله قرار دادن محبت و زیان‌هاى زیاده‌روى در محبت و... از سرفصلهای این بخش است تا پدر و مادرهای دغدغهمند بتوانند یک بسته جامع و نقشه راهی با نگاه اسلامی در پاسخ به پرسش چگونگی تربیت از نگاه اسلام داشته باشند.